Η περίοδος του Ενιαίου Συνασπισμού

Το 1989 στη βάση του Κοινού Πορίσματος ΚΚΕ-ΕΑΡ συγκροτήθηκε ο Συνασπισμός της Αριστεράς και της Προόδου ως συμμαχία ανάμεσα στο ΚΚΕ, την ΕΑΡ (μετεξέλιξη του ΚΚΕ Εσωτερικού)και άλλες μικρότερες οργανώσεις της Αριστεράς^[14]

Ο Συνασπισμός συμμετείχε για τρεις μήνες από κοινού με τη Νέα Δημοκρατία στην κυβέρνηση Τζαννετάκη με σκοπό την άρση της ασυλίας του Ανδρέα Παπανδρέου και την παραπομπή του σε δίκη για το Σκάνδαλο Κοσκωτά και τρεις μήνες στην Οικουμενική κυβέρνηση Ζολώτα. Σκοπός της συγκυβέρνησης ήταν η άρση της ασυλίας του Ανδρέα Παπανδρέου και η παραπομπή του στο Ειδικό Δικαστήριο, γιατί αν δεν σχηματιζόταν Κυβέρνηση και ξαναπροκηρύσσονταν εκλογές, θα παραγραφόταν κατά το Σύνταγμα η οποιαδήποτε ευθύνη Υπουργού ή Πρωθυπουργού της προπερασμένης βουλευτικής περιόδου. Επίσης, συμμετείχε για τρεις ακόμη μήνες στην Οικουμενική κυβέρνηση Ζολώτα.

Η συμμετοχή του Ενιαίου Συνασπισμού στην κυβέρνηση ήταν η αφορμή που οδήγησε μια ομάδα στελεχών σε αποχώρηση τον Αύγουστο του ίδιου χρόνου και δημιουργία του ΝΑΡ. Η διάσπαση αυτή υπήρξε περιορισμένη για το ΚΚΕ, αλλά τεράστια για την ΚΝΕ^[15].

Εν τω μεταξύ, στο περιβάλλον σύγχυσης και απογοήτευσης που διαμόρφωναν οι εξελίξεις στις σοσιαλιστικές χώρες, μια ομάδα στελεχών (που ονομάστηκε από τον Τύπο "ανανεωτική") τάχθηκε ανοιχτά υπέρ της άρνησης θεμελιακών στοιχείων της ιδεολογίας και της κομμουνιστικής φυσιογνωμίας του κόμματος και επιχείρησε την διάλυση του ΚΚΕ στα πλαίσια του Ενιαίου Συνασπισμού με στόχο τη μετατροπή του τελευταίου σε ενιαίο κόμμα, από συνασπισμός κομμάτων, όπως είχε αρχικά συγκροτηθεί^[16].

Το 1991, σε συνθήκες έντονης ιδεολογικής και πολιτικής διαπάλης, στο 13ο Συνέδριο ^[17] η ομάδα των "ανανεωτών" μειοψήφισε και εξελέξη Γενική Γραμματέας η Αλέκα Παπάρήγα.

Έτσι, το ΚΚΕ αποχώρησε από τον Συνασπισμό με την απώλεια ενός μεγάλου αριθμού στελεχών και μελών του, μεταξύ των οποίων 39 μέλη της ΚΕ του και 5 βουλευτές. Ανάμεσα στους αποχωρήσαντες ήταν ο πρώην ΓΓ, Γρηγόρης Φαράκος και η Μαρία Δαμανάκη, πρόεδρος του Συνασπισμού.

Η περίοδος της ανασυγκρότησης

Τον Δεκέμβρη του ίδιου χρόνου συνήλθε το 14ο Συνέδριο που εκτίμησε τους παράγοντες που οδήγησαν στην κρίση και έθεσε ως στόχο την υπέρβαση της την ανασυγκρότηση του κόμματος. Παράλληλα, άρχισε μια διαδικασία μελέτης της οικοδόμησης του σοσιαλισμού τον 20ο αιώνα και των αιτιών που οδήγησαν στην ανατροπή του.^[18].

Το 1996 στο 15ο Συνέδριό του, το ΚΚΕ διαμόρφωσε νέα στρατηγική (βλ. Πρόγραμμα) και στόχους πάλης. Το 16ο Συνέδριο (2000)προχώρησε σε πιο αναλυτική επεξεργασία της πολιτικής συμμαχιών του κόμματος ενώ με το 17ο Συνέδριο (2004) ολοκληρώθηκε η φάση της ανασυγκρότησης και τέθηκε ως κύριος στόχος η περαιτέρω ισχυροποίηση του.

Πρόγραμμα

Το τρέχον Πρόγραμμα^[19]του ΚΚΕ είναι αυτό που ψηφίστηκε στο 15ο Συνέδριο^[20], τον Μάη του 1996 και οι βασικοί του άξονες είναι οι εξής:

Ο χαρακτήρας της εποχής που ζούμε ορίζεται ως ιμπεριαλιστικός και ο ελληνικός καπιταλισμός εκτιμάται ότι βρίσκεται σε ενδιάμεση και εξαρτημένη θέση στο παγκόσμιο στερέωμα.

Θεωρείται ότι έχει ωριμάσει η αναγκαιότητα για μια άλλη εξουσία, που αναφέρεται ως Λαϊκή Εξουσία και θα έχει σοσιαλιστικό χαρακτήρα. Η εξουσία αυτή θα προκύψει επαναστατικά και θα πραγματοποιηθεί από το Αντιιμπεριαλιστικό Αντιμονοπωλιακό Δημοκρατικό Μέτωπο (ΑΑΔΜ), μια συμμαχία αποτελούμενη από τις τάξεις και τα κοινωνικά στρώματα εκείνα που πλήττονται απ' την πολιτική των μονοπωλίων, δηλαδή την εργατική τάξη, τα μικρομεσαία στρώματα του χωριού και της πόλης, τη νεολαία, τις γυναίκες στην οποία θα ηγείται το ΚΚΕ.

Η εξουσία αυτή θα οργανώσει την κοινωνία και την οικονομία προς όφελος του λαού κοινωνικοποιώντας τα βασικά και συγκεντρωμένα μέσα παραγωγής και ωθώντας τους μικροπαραγωγούς σε συνεταιρισμούς και θα έρθει σε σύγκρουση με τα μονοπώλια και τους διεθνείς οικονομικούς ή στρατιωτικούς τους οργανισμούς, όπως η ΕΕ και το ΝΑΤΟ.