Η έναρξη του εμφυλίου πολέμου

Επιστροφή του Ζαχαριάδη και θάνατος του Αρη

Στις 30 Μάη επιστρέφει και ο Νίκος Ζαχαριάδης από το Νταχάου. Ολοι περίμεναν να αντιδράσει στη συμφωνία της Βάρκιζας, αλλά την επομένη με δήλωσή του στο «Ριζοσπάστη» την επιδοκιμάζει και καλεί τους αγωνιστές να την εφαρμόσουν πιστά. Και για να μην υπάρχουν αμφιβολίες, στην 12η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ τον Ιούνη επικροτείται ξανά η συμφωνία. Τα γεγονότα από κει και πέρα είναι δραματικά. Ο Αρης Βελουχιώτης καλεί σε συνέχιση του αγώνα. Μαζί με τους συντρόφους του (τους περίφημους Μαυροσκούφηδες) καταφεύγει στα βουνά και ιδρύει το Μέτωπο Εθνικής Ανεξαρτησίας (ΜΕΑ). Ομως στις 12 Ιούνη δημοσιεύεται στο «Ριζοσπάστη» κείμενο που ξαναθυμίζει ότι ο Αρης ήταν πρώην δηλωσίας και ότι με την τωρινή στάση του προδίνει το κόμμα. Ακόμα τον καταγγέλλει για τυχοδιωκτισμό και… ύποπτη δράση! Ελεγε το κείμενο:
«…Ο Βελουχιώτης κι ύστερα από τη σύναψη της Βάρκιζας συνέχισε τη δράση του. Η δράση αυτή, που μονάχα την αντίδραση μπορούσε να εξυπηρετήσει γιατί της έδινε όπλα για να χτυπά το ΚΚΕ, να παραβιάζει τη συμφωνία της Βάρκιζας και να δικαιολογεί τα εγκλήματά της, δεν επιτρέπει πια καμιά καθυστέρηση για την ανοιχτή καταγγελία του Αρη Βελουχιώτη…» (Ριζοσπάστης 12-6-1945). Στις 16 Ιούνη δημοσιεύεται η διαγραφή του απ' το κόμμα. Μια ομάδα του κυβερνητικού στρατού που τον καταδιώκει τον περικυκλώνει και αυτός βάζει τέρμα στη ζωή του.

Εκλογές του '46 και αποχή του ΚΚΕ

Στα τέλη του '45 υπάρχουν συχνές αλλαγές στην κυβέρνηση, με κατάληξη, στις 22 Νοέμβρη, το σχηματισμό κυβέρνησης από το Θ. Σοφούλη και την προκήρυξη εκλογών για τις 31 Μαρτίου 1946.
Η τρομοκρατία όμως συνεχίζεται και εντείνεται. Στην ύπαιθρο ένοπλες φασιστικές ομάδες εξακολουθούν να τρομοκρατούν το λαό. Το ίδιο συμβαίνει και στην Αθήνα, μόνο που εκεί οι αγωνιστές καταφέρνουν να οργανωθούν και να αντισταθούν. Από τη συμφωνία της Βάρκιζας μέχρι το Μάρτη του '46 το αποτέλεσμα των διωγμών και της τρομοκρατίας ήταν: 31.000 αγωνιστές βασανίστηκαν στα μπουντρούμια της Ασφάλειας, 1.289 δολοφονίες, περίπου 6.671 επιθέσεις με τραυματισμούς. Ακόμα μπορούν να προστεθούν 509 απόπειρες φόνου, 165 βιασμοί γυναικών, 18.000 ληστείες, λεηλασίες και καταστροφές και πάνω από 600 επιθέσεις σε γραφεία που έγιναν στη διάρκεια του χρόνου αυτού. (Τα στοιχεία, από την έκθεση του ΕΑΜ που γράφηκε από τον Οκτάβ Μερλιέ, διευθυντή του Γαλλικού Ινστιτούτου Αθήνας, και παρουσιάστηκε στην επιτροπή των παρατηρητών του ΟΗΕ).
Ετσι αρχίζει να γίνεται κατανοητό στην ηγεσία του ΚΚΕ ότι είναι πολύ πιθανό να ξεκινήσει ένα δεύτερο αντάρτικο. Μάλιστα στη 2η Ολομέλεια της ΚΕ το Φλεβάρη του '46 αποφασίζεται να απέχει από τις εκλογές της 31ης Μάρτη και (χωρίς να ανακοινωθεί επίσημα) να αναλάβει την ηγεσία του νέου αντάρτικου.
Το αποτέλεσμα των εκλογών είναι να πάρει την πλειοψηφία το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα του Κων. Τσαλδάρη. Το 70% των βουλευτών ήταν βασιλικοί. Παρά την τρομοκρατία, η αποχή ανέρχεται στο 53%. (Η επίσημη κρατική εκδοχή μιλά για αποχή 15% ενώ οι 1.200 παρατηρητές του νεοσύστατου ΟΗΕ υπολόγισαν την αποχή σε 9,5%). Οι ψήφοι της Ηνωμένης Παράταξης Εθνικοφρόνων παίρνει 600.000 ψήφους επί πληθυσμού 7.000.000 και επί 2.110.000 εγγεγραμμένων. Οι ψηφίσαντες ήταν 1.117.000. Ας σημειωθεί ότι υπήρξαν απειλές πως η αποχή θα είχε προσωπικές συνέπειες και εκβιάστηκαν δημόσιοι υπάλληλοι ότι θα απολυθούν αν δεν ψηφίσουν.

Οι πρώτες συγκρούσεις

Μια μέρα όμως πριν από τις εκλογές συνέβη ένα γεγονός που έμελλε να μείνει στην ιστορία ως η συμβολική αρχή του «δεύτερου αντάρτικου». Στις 30 Μάρτη μια ομάδα πρώην ΕΛΑΣιτών, με επικεφαλής τον παλαίμαχο Μπαρούτα, χτυπά το σταθμό της χωροφυλακής στο Λιτόχωρο Πιερίας. Εχει αξία να δούμε πώς περιγράφει την επίθεση η αντάρτικη εφημερίδα «Εξόρμηση» τον Οκτώβρη του '47, ένα χρόνο μετά το γεγονός και αφού είχε πλέον ξεκινήσει ο εμφύλιος:
«Ανοιξη του 1946. Ενας και παραπάνω χρόνος πέρασε από τότε που ο ΕΛΑΣ και ο Λαός μας διώξαν τους Γερμανούς καταχτητές. Μα η Ελλάδα δεν αναπνέει ελεύθερα. Καινούριοι καταχτητές πατούν το ιερό χώμα της. Ο μοναρχοφασισμός που με τη βοήθεια των οπλων τους άρπαξε την εξουσία απ’' τα χέρια του Ελληνικού λαού οργιάζει. Συλλαμβάνει, φυλακίζει, δολοφονεί τους αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης, τους ελασίτες. Για να δικαιώσει τα εγκλήματά του και να νομιμοποιήσει το καθεστώς που επέβαλε στην Ελλάδα ο αγγλοαμερικάνικος ιμπεριαλισμός, ο μοναρχοφασισμός ετοιμάζεται να κάνει τις "εκλογές" της 31 Μάρτη. Το όργιο κορυφώνεται.
Λίγοι ελασίτες που ξέφυγαν το μαχαίρι των μοναρχοφασιστών είναι κρυμμένοι στον Ολυμπο. Οι περισσότεροί τους είναι απ' το Λιτόχωρο. Για αρχηγούς τους έχουν τον αξέχαστο καπετάν Τζαβέλλα (Παππού), τον Φωτεινό, τον Ανδρεάδη, τους ίδιους αγωνιστές που τους οδήγησαν στις δοξασμένες μάχες ενάντια στους Γερμανούς. Με πόνο και αγανάκτηση πληροφορούνται για το δολοφονικό όργιο των μοναρχοφασιστών σε βάρος του δημοκρατικού λαού, που με το πιστόλι στον κρόταφο θα τον οδηγήσουν σε λίγες μέρες στις κάλπες για να ψηφίσει το μοναρχοφασισμό!
Στις 26 του Μάρτη σε μια σπηλιά οι καταδιωκόμενοι αγωνιστές του Ολύμπου υποδέχονται με συγκινητικές εκδηλώσεις τους παλιούς ηγέτες Πάνο, Υψηλάντη κ.λπ. Ολοι μαζί αποφασίζουν πως από δω και πέρα πρέπει να υπερασπίσουν τη ζωή τους και τη ζωή του δημοκρατικού λαού πιο ενεργητικά.
Οι λίγοι εκείνοι καταδιωκόμενοι αγωνιστές αποφάσισαν να γίνει μια ένοπλη ενέργεια που θα είχε την έννοια της προειδοποίησης προς το μοναρχοφασισμό από μέρους του Λαού. Η ενέργεια αυτή θα σήμαινε: αν ο μοναρχοφασισμός δεν θελήσει να αναγνωρίσει τα δημοκρατικά δικαιώματα του λαού και συνεχίσει τα εγκλήματά του, τότε ο Λαός θα επιβάλει τη θέλησή του μόνος του, με τη δύναμή του, όπως έκανε και στη γερμανική κατοχή.
Στόχος της ένοπλης ενέργειας διαλέχτηκε το Λιτόχωρο, όπου οι τρομοκράτες έχουν σακατέψει το λαό με τα βασανιστήρια και πολλούς αγωνιστές έχουν δολοφονήσει.
Νύχτα 30-31 του Μάρτη οι 33 λαϊκοί αγωνιστές γλιστρούν μέσα στο Λιτόχωρο. Το χωριό σειέται από τα πυρά. "Βροντάει ο Ολυμπος, ξαναβροντάει...".
Ο αντίπαλος άφησε στο πεδίο της μάχης 23 νεκρούς. Στα χέρια των αγωνιστών περιήλθαν 4 αιχμάλωτοι και τα πρώτα λάφυρα της ένοπλης πάλης του Λαού μας: 4 αυτόματα, 7 ντουφέκια, πολλά πυρομαχικά.
Ο μοναρχοφασισμός δεν άκουσε την προειδοποίηση του Λαού...». (Βουρνάς σελ. 18-19)
Μετά τις εκλογές σχηματίστηκε κυβέρνηση από τον Κων. Τσαλδάρη. Οπως ήταν φυσικό, εντάθηκε η βία και η τρομοκρατία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα συνεργασίας της κυβέρνησης με τους παρακρατικούς ήταν το παρακάτω περιστατικό. Τρεις μέρες μετά την ορκωμοσία της νέας κυβέρνησης η φασιστική ομάδα του Μαγγανά επιτέθηκε στο αστυνομικό τμήμα της Πύλου απάγοντας 3 κομμουνιστές, τους οποίους μετά τουφέκισε. Ο υπουργός Δημ. Τάξης Σπ. Θεοτόκης δικαιολόγησε το γεγονός, όπως και άλλα αντίστοιχα, με το επιχείρημα της «εκλογικής μέθης» λόγω της νίκης στις εκλογές. Οι επιθέσεις πολλαπλασιάστηκαν και μέσα στο μήνα Μάιο φασιστικές παρακρατικές ομάδες σκότωσαν 116 δημοκράτες.
Ομως και από την άλλη μεριά οι επιθέσεις δεν έμειναν αναπάντητες. Αρχισαν να συγκροτούνται μικρές ομάδες παλιών ΕΛΑΣιτών και αριστερών που κατάφεραν να οπλιστούν. Σημαντικές ήταν οι επιθέσεις εναντίον του φυλακίου της εθνοφυλακής στο Μεγάλο Ρέμα της Νάουσας και στο σταθμό χωροφυλακής στον Αψαλο Αλμωπίας, ως απάντηση στη δολοφονία του προέδρου του Εργατικού Κέντρου Νάουσας από παρακρατικούς.
Τα γεγονότα αυτά ήταν η αρχή ενός πολέμου που κράτησε τρία χρόνια. Σε λίγο οι μικρές ομάδες των ανταρτών θα ενωθούν και θα ιδρυθεί ο Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας (ΔΣΕ).

Η ΓΥΝΑΙΚΑ στον Δ. Σ. Ε.

“Δεν μπορεί να νοηθεί παλλαϊκός, αποφασιστικός συναγερμός όταν στην πάλη αυτή δεν συμμετέχει δραστήρια το μισό του πληθυσμού, η γυναίκα. Δεν μπορεί να νοηθεί δημοκρατικός αγώνας και αναγέννηση της Ελλάδας χωρίς τη γυναίκα”.( Από την ανατύπωση του περιοδικού “Δημοκρατικός Στρατός” ).

Αυτή η γυναίκα, η μαχήτρια του ΔΣΕ θα γράψει την δική της ηρωική σελίδα στην ιστορία της Αντίστασης και του Εμφυλίου. Δεν θα διστάσει να πάρει το όπλο στο χέρι και να αποδείξει στην πράξη πως δεν είναι δικά της χαρακτηριστικά η αδυναμία, ο φόβος μπροστά στο θάνατο, οι μάχες στην πρώτη γραμμή του μετώπου. Στο περιοδικό του ΔΣΕ διαβάζουμε πως μέσα σε λίγους μήνες οι γυναίκες κατέκτησαν την θέση τους δίπλα στους άντρες συναγωνιστές τους δίχως να απαιτήσουν καμιά ιδιαίτερη μεταχείριση, δίχως να προτιμήσουν τις θέσεις στα “μετόπισθεν”, γιατί γνώριζαν πάρα πολύ καλά πως ο αγώνας για την απελευθέρωση της χώρας τους ήταν ταυτόχρονα και αγώνας για την απελευθέρωση της ζωής και της δικής τους θέσης στην κοινωνία. Και γνώριζαν πολύ καλά πως ακριβώς επειδή ήταν γυναίκες προκαλούσαν ιδιαίτερα το μίσος και την λύσσα του αντιδραστικού καθεστώτος.

Κοπέλες που από την μια μέρα στην άλλη γίνονταν στρατιώτες σε έναν στρατό που πάλευε κάτω από τις πιο δύσκολες συνθήκες, προσαρμόζονταν εύκολα στην πειθαρχημένη ζωή του ΔΣΕ, και μάχονταν αποτελεσματικά ενάντια στους μοναρχοφασίστες. Αποτελούσαν το 30% των μάχιμων τμημάτων του ΔΣΕ και δεν ήταν λίγες οι στιγμές που έκαναν περήφανο το λαό που υπεράσπιζαν. Το λαό ο οποίος βαθιά πεισμένος για το δίκιο του αγώνα δεν δίσταζε να ενθαρρύνει τις κόρες του να πολεμήσουν ενάντια στην νέα κατοχή του αγγλοαμερικάνικου ιμπεριαλισμού.

Στην Πανελλήνια Δημοκρατική Ενωση Γυναικών που ιδρύθηκε στις 25/10/1948 συμμετέχουν μαχήτριες του ΔΣΕ, με στόχο την πλατιά απεύθυνση σε όσες Ελληνίδες δεν παίρνουν μέρος στον αγώνα, να τον πλαισιώσουν και να τον ενδυναμώσουν. Το 1ο Συνέδριο της ΠΔΕΓ “ήταν η υπόσχεση απ’ τις χιλιάδες υπερασπίστριες στο προχωρημένο αυτό χαράκωμα του κόσμου, ότι με το όπλο και όλες τους τις δυνάμεις θα υπερασπιστούν την ειρήνη και δεν θ’ αφήσουν να περάσουν οι επιδρομείς”.

Οι μαχήτριες του ΔΣΕ το πιο πρωτοπόρο κομμάτι του γυναικείου κινήματος της χώρας μας άνοιξαν με τον πιο αποφασιστικό τρόπο τον δρόμο για την ουσιαστική απελευθέρωση της γυναίκας κάνοντας σε κάθε μάχη, σε κάθε νίκη, σε κάθε θάνατο, και πιο υπαρκτό και δυνατό το όραμα για την ολοκληρωτική απελευθέρωση της κοινωνίας.

Η συμμετοχή των γυναικών σε λαϊκούς, επαναστατικούς στρατούς ήταν πάντα δικαιολογημένη από το γεγονός ότι οι λαϊκές δημοκρατικές και σοσιαλιστικές εξεγέρσεις και επαναστάσεις ξεσπάνε από το σύνολο σχεδόν του λαού για τα δικά του συμφέροντα, μέσα στα οποία βρίσκονται και τα συμφέροντα των γυναικών. Ο Δ.Σ.Ε. ήταν εθνικός, λαϊκός. επαναστατικός στρατός, γέννημα και θρέμμα του ελληνικού λαού από τον οποίο αντλούσε τη δύναμή του, υπερασπιζόμενος τα συμφέροντά του. Συγκροτήθηκε από εθελοντές αγωνιστές της ελληνικής Εθνικής Αντίστασης, που καταδιώκονταν από το μεταβαρκιζιανό κράτος και παρακράτος και κατέφευγαν αναγκαστικά για δεύτερη φορά στα ελληνικά βουνά. Η μαζική συμμετοχή χιλιάδων γυναικών στα τμήματά του αποτελεί μια εξαιρετικά σημαντική ιδιαιτερότητα του Δ.Σ.Ε. Υπολογίζεται ότι οι μαχήτριες του Δ.Σ.Ε. ανέρχονταν στις 8000 περίπου, αποτελώντας κατά μέσο όρο το 23% της συνολικής δύναμής του.

Η τρομοκρατία και η απίστευτη αγριότητα των διώξεων που εξαπέλυσε το μεταβαρκιζιανό κράτος της δωσίλογης Δεξιάς από τη μια και η ελπίδα μιας καλύτερης, μιας ευτυχισμένης και αξιοπρεπής ζωής που τους έδωσε το λαϊκό-δημοκρατικό καθεστώς στις απελευθερωμένες περιοχές από την άλλη, εξηγούν τη μαζική εθελοντική γυναικεία συμμετοχή στα μάχιμα τμήματα του Δ.Σ.Ε. Οι χιλιάδες δολοφονίες, βασανισμοί, φυλακίσεις και εξορίες αγωνιστών και αγωνιστριών της Εθνικής Αντίστασης, οι βιασμοί γυναικών και κοριτσιών που έγιναν από παρακρατικούς και από “όργανα της τάξης” που δρούσαν εκείνη την εποχή με την ανοχή του επίσημου κράτους και των Εγγλέζων, οι δραματικές καταστάσεις που έζησαν οι εαμίτισσες, οι ελασίτισσες και οι επονίτισσες και πολλές άλλες δημοκράτισσες Ελληνίδες εξηγούν το μεγάλο πείσμα με το οποίο πολέμησαν οι μαχήτριες του Δ.Σ.Ε. τους βασανιστές και βιαστές τους.

Οι γυναίκες που πολέμησαν από τις γραμμές του Δ.Σ.Ε. τα κατάφεραν πέρα από κάθε προσδοκία. Πολέμησαν στα τμήματα του πεζικού, έγιναν θαυμάσιες καβαλάρισσες στο ιππικό, ανταποκρίθηκαν με επιτυχία στη δράση τους ως σαμποτέρισσες στα τμήματα της ταξιαρχίας του θρυλικού Βρατσάνου, διακρίθηκαν στις ομάδες ανίχνευσης, στις συλλήψεις στρατιωτών και αξιωματικών του Κυβερνητικού Στρατού, έδειξαν άφταστο ηρωισμό και πνεύμα αυτοθυσίας ως νοσοκόμες και τραυματιοφορίνες, ανέπτυξαν αποτελεσματικές πρωτοβουλίες και ικανότητες στον τομέα των διαβιβάσεων ως τηλεφωνήτριες, ασυρματίστριες και όπου αλλού τάχθηκαν να υπηρετήσουν. Τα άβγαλτα χωριατοκόριτσα του 1946 στις γραμμές του Δ.Σ.Ε. αποκτούσαν οντότητα, κατακτούσαν την ισοτιμία τους με τους άντρες στη ζωή και στη μάχη, αναδείχνονταν  σε στελέχη καθοδηγητικά που διοικούσαν τμήματα μικρά ή μεγαλύτερα, αποκτούσαν στρατιωτική μόρφωση στις σχολές Υπαξιωματικών και Αξιωματικών και πολλές από αυτές τιμήθηκαν με μετάλλια Ανδρείας και Ηλέκτρας.

ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ του ΕΜΦΥΛΙΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ

Πριν μερικά χρόνια είδαν το φως της δημοσιότητας ρεπορτάζ τα οποία
αποκάλυπταν περίεργες εξαφανίσεις παιδιών σε νοσοκομεία-μαιευτήρια της Θεσσαλονίκης κατά την περίοδο του Εμφυλίου και μετά. Μέχρι και σήμερα δημοσιεύονται κατά καιρούς στις εφημερίδες μαρτυρίες που αφορούν εκείνη τη σκοτεινή περίοδο της ιστορίας της Ελλάδας. Tα Νέα είχαν ρεπορτάζ για παιδιά που κατέληξαν υιοθετημένα στις ΗΠΑ, ενώ η ΕΤ1 παρουσίασε ντοκιμαντέρ για τα παιδιά που κατέφυγαν στις σοσιαλιστικές χώρες.

Γυναίκες που είχαν γεννήσει σε αυτά τα νοσοκομεία ή άλλες που ανήμπορες να θρέψουν τα παιδιά τους τα άφησαν για λίγο εκεί, όταν θέλησαν να τα πάρουν, πήραν την απάντηση ότι αυτά είχαν πεθάνει! Οι περισσότεροι από τους γονείς αυτών των παιδιών δεν πίστεψαν ποτέ ότι τα παιδιά τους είχαν πεθάνει, ωστόσο δεν ήταν εύκολο την περίοδο εκείνη να το αποδείξουν, και ιδιαίτερα εκείνοι που ανήκαν στουςκυνηγημένους από το μοναρχοφασιστικό καθεστώς.

Σήμερα πολλά παιδιά υιοθετημένα από οικογένειες στην Αμερική και σε άλλες Δυτικές χώρες αναζητούν τις ρίζες τους στα αρχεία του «ΑΓ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ», της «ΑΓΙΑΣ ΣΚΕΠΗΣ» και άλλων «ευαγών» ιδρυμάτων της εποχής.

Αλλά αυτή είναι μία μόνο πλευρά του ζητήματος που αφορά την τύχη των παιδιών εκείνης της περιόδου.

Στο βιβλίο του Κ. Γκριτζώνα, «Τα παιδιά του εμφυλίου πολέμου» αναλύεται στοιχειοθετημένα το συγκεκριμένο ζήτημα και η διαφορετική του αντιμετώπιση από την πλευρά του μοναρχοφασισμού και από την πλευρά του ΔΣΕ.

Το χειμώνα του '46-'47, το αντιδραστικό κράτος των Αθηνών αποφασίζει να εφαρμόσει ένα καινούριο σχέδιο στον πόλεμο με τον ΔΣΕ. Ηταν το αμερικανόπνευστο σχέδιο της «δημιουργίας νεκρών ζωνών» στις περιφέρειες των περιοχών που έλεγχαν οι αντάρτες. Ο στόχος ήταν η αποδυνάμωση της βάσης στήριξης των ανταρτών (με στρατολόγηση νέων ανταρτών, τροφοδοσία (κλπ. ) . Ολόκληρες περιοχές εκκενώνονται από το μοναρχοφασιστικό στρατό, οι αγρότες ξεριζώνονται από τα χωριά τους και στοιβάζονται σε καταυλισμούς με άθλιες συνθήκες διαβίωσης.

Είναι αυτοί οι οποίοι θα ονομαστούν «ανταρτόπληκτοι» και θα πιεστούν ουκ ολίγες φορές από το φασιστικό κράτος να υπογράψουν ψευδή στοιχεία ενάντια στον ΔΣΕ.

Ο ΔΣΕ στην προσπάθειά του να σώσει τα παιδιά αυτών των περιοχών, που είτε πέθαιναν από την πείνα και την εξαθλίωση, είτε σκοτώνονταν από τις βόμβες των Αμερικάνων και το δολοφονικό χέρι των Χιτών Ταγμασφαλιτών, αποφασίζει να κάνει έκκληση σε όλες τις δημοκρατικές οργανώσεις του κόσμου και ζητά την διάσωσή τους.

Οι πρώτες χώρες που ανταποκρίνονται σε αυτό το κάλεσμα είναι οι Σοσιαλιστικές Δημοκρατίες της Αν. Ευρώπης. Οργανώνονται τότε επιτροπές οι οποίες συγκροτούν καταλόγους με τα ονόματα των παιδιών και υπογράφουν οι γονείς ή οι κηδεμόνες για αυτά που τελικά στέλνονται συνοδεία υπεύθυνου, τον οποίο ορίζει το κάθε χωριό. Αυτή η ενέργεια του ΔΣΕ θαγεμίσει
λύσσα το αντιδραστικό καθεστώς, θα την αποκαλέσει «παιδομάζωμα» και θα προσπαθήσει να την στρέψει ενάντια στους αντάρτες «που έστειλαν τα
παιδιά της Ελλάδας στις εχθρικές χώρες να γίνουν ανθέλληνες».

Η «στοργική μανούλα» Φρειδερίκη θα στήσει τότε τις περίφημες
«παιδοπόλεις», μέσα στις οποίες θα συγκεντρώσει τα παιδιά των κυνηγημένων αριστερών -ως επί το πλείστον-, για να τους μάθει τις «αρετές» που διαπνέουν το δολοφονικό καθεστώς της Ελλάδας. Εκεί τα παιδιά θα μάθουν να μισούν τους «ληστοσυμμορίτες» συγγενείς τους και να υμνούν την «ευσπλαχνική κυρά» που τα περιμάζεψε. Την «ευσπλαχνική κυρά» που μέχρι και δάκρυα έχυσε για να γυρίσουν πίσω «τα παιδιά της Ελλάδας». Οχι σαν «βασίλισσα αλλά σαν μάνα», «ικέτεψε» να γυρίσουν πίσω. Και ασφαλώς «όχι σαν βασίλισσα, αλλά σαν μάνα», καταδίκασε τα παιδιά που έζησαν στην Ελλάδα στην πείνα κα τις στερήσεις, στα βασανιστήρια και στο θάνατο. (Ευτυχώς που τέτοιες «στοργικές μανάδες» ο ελληνικός λαός τις «απάλλαξε» από τόσο βαριά φορτία.)

Στο βιβλίο του Γκριτζώνα, από την μια μεριά παρουσιάζονται στοιχεία για τις συνθήκες διαβίωσης των παιδιών που ζουν στις Ανατολικές χώρες: Εντεταλμένοι επιθεωρητές του Ερυθρού Σταυρού και του ΟΗΕ δεν βρίσκουν κανένα στοιχείο που να αποδείχνει ότι τα παιδιά εκεί δεν ζουν καλά. Ακόμα και τα στοιχεία που αφορούν την παιδεία και τη μόρφωσή τους είναι αποκαλυπτικά. Στοιχεία που δεν μπορούν να συγκριθούν όχι με την κατάσταση του μορφωτικού επιπέδου στην τότε Ελλάδα, αλλά μάλλον ούτε και με την σημερινή.

Αντίθετα η κατάσταση των παιδιών που είχαν την ατυχία να πέσουν στα χέρια του καθεστώτος, ακόμα και μετά από αρκετά χρόνια, κρίνεται από τους ίδιους «απελπιστική». Παιδιά που έχουν οδηγηθεί στη ζητιανιά, ακόμα και στην πορνεία. Παιδιά που έχουν σταλεί ως υπηρετικό προσωπικό στα σπίτια ευκατάστατων οικογενειών της εποχής. Παιδιά που πεθαίνουν από το κρύο και τις στερήσεις μέσα στους καταυλισμούς που έστησαν γι' αυτά οι «πατριώτες» της Ελλάδας. Παιδιά που βασανίζονται στα κολαστήρια της Μακρονήσου, της Λέρου, στα λεγόμενα «αναμορφωτήρια» κατά τη ρύση του βασιλιά. Παιδιά που μεγαλώνουν δίπλα στις φυλακισμένες μανάδες τους και είναι καταδικασμένα σε θάνατο από τις αρρώστιες της εποχής, επειδή τα γέννησαν αγωνίστριες του ΕΑΜ. Έφηβοι που θεωρήθηκαν εγκληματίες γιατί πολέμησαν στο πλάι των ανταρτών.

Παιδιά που έπρεπε να μάθουν να αγαπούν τους «προστάτες» αμερικάνους και άγγλους ιμπεριαλιστές και να υποκλίνονται σ' αυτούς. Παιδιά που καταδικάζονται στον αναλφαβητισμό, να μην μπορούν βγάλουν ούτε το Δημοτικό, και κυρίως να μην μάθουν την πολύ πρόσφατη ιστορία του λαού τους, γιατί τότε ίσως γίνουν «ανθέλληνες».

Χρειάζεται να αποκαλυφθούν κι άλλες πλευρές της υπόθεσης της τύχης των παιδιών του εμφυλίου πολέμου και να αξιολογηθούν, όπως και όλα όσα αφορούν τα γεγονότα εκείνης της περιόδου. Οπως αναφέρεται στο βιβλίο: «Στα χέρια των δυνατών και η κοπριά λιβάνι γίνεται», εννοώντας πώς διαστρεβλώθηκε και συκοφαντήθηκε η κάθε ενέργεια του ΔΣΕ από τους νικητές του Εμφυλίου. Το πιο ευάλωτο κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας, τα παιδιά της, χρησιμοποιήθηκαν από το μοναρχοφασιστικό καθεστώς στην προσπάθειά του να αμαυρώσει τον ηρωικό αγώνα του ΔΣΕ. Και είχε σημασία βέβαια για την κάθε πλευρά το ποιος θα κερδίσει τη νέα γενιά του τόπου. Δεν είναι τυχαίο ότι η πλειοψηφία των παιδιών των «παιδοπόλεων» βγήκαν από αυτές ταγμένα με την συντηρητική πλευρά. Με την επικράτηση της αντίδρασης στην Ελλάδα, τα παιδιά που μεγάλωσαν στις Ανατολικές χώρες δεν καταφέρνουν να επιστρέψουν τουλάχιστον για τα επόμενα 25 χρόνια στη χώρα τους. Ηταν σε θέση ωστόσο να γνωρίσουν την ιστορία του λαού τους.
Ηταν και είναι σε θέση να γνωρίζουν πως οι γονείς τους ήταν από εκείνους που πάλεψαν για τη λευτεριά και την πρόοδο αυτού του τόπου.
Είχαν την τύχη να μάθουν από την αρχή την αλήθεια. Αυτήν την αλήθεια που στην Ελλάδα δεν διδάσκεται ούτε και σήμερα στα σχολεία. Εχει γραφτεί όμως στις καρδιές των αγωνιστών της και ζωντανεύει σε κάθε
κίνημα του λαού της.

Ο αγώνας του Δημοκρατικού Στρατού, μεγάλη επαναστατική κληρονομιά

Αναγκαία η κατανόηση των αιτιών της ήττας

Ιταλική και Γερμανική φασιστική κατοχή. Άγρια καταπίεση, απίστευτες βαρβαρότητες, πείνα και εξαθλίωση του λαού. Άσβηστες μνήμες για το λαό. "Αποχώρηση" στο εξωτερικό της επίσημης "ηγεσίας του έθνους", όταν δε συνεργάστηκε με τον εχθρό. Ίδρυση του ΕΑΜ, του ΕΛΑΣ, της ΕΠΟΝ. Συσπείρωση εκατοντάδων χιλιάδων απλού λαού γύρω απ΄ τις μέχρι πρότινος "γκρούπες" αγωνιστών. Παλλαϊκός αγώνας. Ένοπλος και άοπλος, πολιτικός και στρατιωτικός αγώνας καθημερινής επιβίωσης και εθνικοαπελευθερωτικός. Αντιφασιστικός και για μια νέα ζωή. Απελευθέρωση. Ήττα και αποχώρηση των ναζιστών. Προδοσίες, ηττοπάθειες και πισώπλατα χτυπήματα των "συμμάχων Άγγλων" (ΕΔΕΣ, Χίτες, Βασιλιάς), ανοιχτά χτυπήματα των "συμμάχων Άγγλων" (Δεκέμβρης '44). Λίβανος, Γκαζέρτα, Βάρκιζα. Οι ταγματαλήτες και οι αιματοβαμμένοι "δημοκράτες" (Γέρο-Παπανδρέου κ.ά.) στο προσκήνιο, με ξένες πλάτες. Διαφωνία Άρη. Εκτέλεσή του απ' τους φασίστες. Οι αγωνιστές να βαφτίζονται "προδότες" και οι προδότες "εθνικοί ήρωες".

Κάπως έτσι ξετυλίχθηκε η ιστορία του τόπου απ' το ξέσπασμα του πολέμου μέχρι να φτάσουμε σ' αυτό που η επίσημη αστική "φιλελεύθερη" πλευρά ονομάζει ¨εμφύλιο πόλεμο", ενώ στον αριστερό κόσμο έχει καταγραφεί σαν "Δεύτερο Αντάρτικο".

Μια ιστορία που ο λαός την πήρε στα χέρια του για κάποιο διάστημα και κατόρθωσε μέσα απ' την ίδια του την πάλη να ορθωθεί, να οργανωθεί και ν' απελευθερωθεί, για να την ξαναπάρουν μετά κάθε λογής παράσιτα της κοινωνίας που, αδύναμα βεβαίως να στηριχθούν στα "πόδια τους" και στους διαλυμένους μηχανισμούς τους, στηρίχτηκαν στους ξένους προστάτες, που έσπευσαν -όχι χωρίς ανταλλάγματα βέβαια- να τους "σώσουν", επιτελώντας έτσι τον αντιδραστικό ιστορικό τους ρόλο.

Δυστυχώς δεν έλειψαν οι ταλαντεύσεις, οι αναποφασιστικότητες και τα εγκληματικά λάθη της ηγεσίας του λαϊκού κινήματος, συνειδητά από κάποιους, ασυνείδητα, ίσως, από κάποιους άλλους. Αρκεί μόνο να θυμηθούμε πως βρίσκονταν μακριά, σε άλλα δευτερεύοντα μέτωπα, ή περίμεναν όταν οι Εγγλέζοι και οι μοναρχοφασίστες ματοκυλούσαν το λαό της Αθήνας στα "Δεκεμβριανά" και τη μάχη στους δρόμους της Καισαριανής, του Βύρωνα και άλλων συνοικιών την έδινε ο λαός της πόλης με τη συνδρομή -ηρωική βέβαια- του... εφεδρικού ΕΛΑΣ, που "ήταν ικανοί να πετάξουν άνετα τον εχθρό στη θάλασσα" όπως αναφερόταν χαρακτηριστικά μετά. Για να μην πούμε για τη Βάρκιζα (παράδοση των όπλων με αντάλλαγμα τη γενική αμνηστία που ούτε αυτή έγινε), την ανοχή στον Σκόμπυ, την "ευπιστία" στον Παπανδρέου κ.λπ. κ.λπ.. "Είχαμε την εξουσία και την παραδώσαμε" θα πουν οι πιο πολλοί παλιοί ΕΛΑΣίτες.

Μετά την απελευθέρωση (12 Οκτωβρίου '44) και τον ερχομό της κυβέρνησης του Καΐρου, η δύναμη του ΕΑΜ υπολογίζεται σε πάνω από ένα εκατομμύριο μέλη, ενώ οι μαχητές του ΕΛΑΣ σε πάνω από 50.000.

Οι πρώτες συγκροτήσεις

Μετά το "Δεκέμβρη" ακολουθεί άγρια τρομοκρατία ενάντια σ' όλους τους αγωνιστές. Ο Πολύδωρος Δανιηλίδης αναφέρει: "Κάθε μέρα θάβαμε θύματα. Η Αθήνα, με τα μπλόκα και τις ομαδικές επιθέσεις θύμιζε κατοχή".

Άγγλοι και Παπανδρέου "αθέτησαν" ακόμα και αυτές τις συμφωνίες υποχώρησης για το λαϊκό κίνημα. Ο Σκόμπυ "έκοβε κι έραβε". Εξαρχής απαιτούσε τον αφοπλισμό του ΕΛΑΣ, ενώ ενίσχυε διάφορα δοσιλογικά τάγματα. Σφαγιάστηκαν οι αντιφασίστες της Μ. Ανατολής. Οι υπουργοί των ΚΚΕ-ΕΑΜ αποχωρούν απ' την κυβέρνηση. Επιστρέφει ο βασιλιάς με ψευτοδημοψήφισμα. Τα κόμματα της Δεξιάς και του "Κέντρου", απ' τους παλιούς "φιλελεύθερους" ως τους βασιλόφρονες συναγωνίζονται σε ξενοδουλεία και αντικομμουνισμό.

Ενώ η ηγεσία του ΚΚΕ αδυνατεί να πάρει ξεκάθαρη θέση για τα αίτια της ήττας και το "από 'δω και πέρα", ακολουθεί ο ερχομός από το στρατόπεδο του Νταχάου, του Νίκου Ζαχαριάδη (1945), το κύρος του οποίου ήταν πολύ μεγάλο εκείνη την περίοδο ανάμεσα στους κομμουνιστές και όλοι περίμεναν να συμβάλλει αποφασιστικά στη λύση (όπως αναφέρουν στελέχη σαν τους Δανιηλίδη, Γούσια κ.ά.).

Οι πρώτες αντιδράσεις στη νέα κατάσταση ήταν η δημιουργία ομάδων καταδιωκόμενων αγωνιστών, που βγήκαν στο βουνό για να προστατεύσουν τη ζωή τους. Των ΟΔΚ (Ομάδες Δημοκρατικών Καταδιωκόμενων) μεταξύ 1945-46 και ΟΔΕΚ (Ομάδες Δημοκρατικών Ένοπλων Καταδιωκόμενων) αργότερα.

Στις 28 Οκτώβρη 1946 συγκροτείται το Γενικό Αρχηγείο του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας. Ο νέος αυτός αντάρτικος στρατός άρχισε να σχηματίζεται με βάση τις ομάδες αυτές, αλλά και παλιά τμήματα του ΕΛΑΣ και με πρωτοβουλία μελών και στελεχών του ΚΚΕ που βγήκαν στο βουνό. Το Φλεβάρη του '46 (2η ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ) πάρθηκε η απόφαση για ΕΝΟΠΛΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ καθώς και για ΑΠΟΧΗ απ' τις επικείμενες βουλευτικές εκλογές της "νοθείας και τρομοκρατίας".

Ο αγώνας του ΔΣΕ

Η πρώτη εκδήλωση του νέου αντάρτικου θεωρείται η επίθεση στο Λιτόχωρο, το Μάρτη του '46 ακόμα από "ομάδες καταδιωκόμενων".

Μετά τη συγκρότηση του Γενικού Αρχηγείου, συγκροτούνται Αρχηγεία περιοχής (όπως Δυτικής και κεντρικής Μακεδονίας, Θεσσαλίας, Ηπείρου, Ρούμελης) και η δράση του ΔΣΕ αρχίζει να απλώνεται Πανελλαδικά.

Αν αναλογιστεί κανείς την πίεση των καταστάσεων καθώς και τα χρονικά όρια εξέλιξης αυτής της δράσης, θα δει ότι το λαϊκό έρεισμα ήταν μεγάλο, το έδαφος "πρόσφορο" και οι δυνατότητες για νικηφόρα εξέλιξη μεγάλες. Γιατί ο ΔΣΕ δεν ήταν "συμμορίτικος" όπως τον "θέλουν" οι φασίστες ή "τυχοδιωκτικός" όπως τον θεώρησαν οι ρεβιζιονιστές όταν διέλυαν το ΚΚΕ, δεν ήταν μια απελπισμένη ομάδα κομμουνιστών, αλλά ένας νέος αντάρτικος στρατός με δεσμούς στο λαό, ο οποίος ήταν "το οξυγόνο του". Η δύναμή του έφτασε τους 25.000 μαχητές, σε συνθήκες πιο δύσκολες απ' την περίοδο της δράσης του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ.

Ο ΔΣΕ επιτίθονταν στο μοναρχοφασιστικό στρατό (ακόμα και στους φαντάρους του οποίου προσπαθιόταν να γίνει πολιτική δουλειά), χρησιμοποιούσε το σαμποτάζ, καταλάμβανε χωριά, έμπαινε σε πόλεις. Όλη η "πρώτη φάση" ας πούμε της δράσης του είχε χαρακτήρα "παρενόχλησης" με βάση την κλασική αντάρτικη τακτική. Δεν ήταν ωστόσο λίγες οι περιπτώσεις όπου "μπαίνοντας" σ' ένα χωριό, το αποτέλεσμα ήταν, όχι μόνο η ενίσχυσή του με τρόφιμα κ.λπ., αλλά και η ένταξη στο αντάρτικο νέων κομματιών του λαού, κυρίως αγροτών.

Μια παρένθεση. Πολλά έχουν λεχθεί για "εγκλήματα", "τρομοκράτηση" του απλού λαού απ' τους αντάρτες κ.λπ. Όταν δεν πρόκειται για συκοφαντίες ή προβοκάτσιες (αυτών που δεν "έβλεπαν" τις μοναρχοφασιστικές θηριωδίες) δεν ήταν παρά μεμονωμένα περιστατικά ατόμων που καταδικάζονταν πολύ αυστηρά απ' τα ανταρτοδικεία για "αντιλαϊκές ενέργειες" (στοιχεία τέτοια θα βρει κανείς στον τύπο του αντάρτικου που αναδημοσίευε κατά καιρούς και ο αστικός τύπος). Βέβαια οι ίδιοι που φώναζαν για την "τρομοκρατία" των ανταρτών θα φώναζαν και για την "τρομοκρατία" των "σταλινικών" αυτών ανταρτοδικείων που καταδίκαζαν όσους χρησιμοποιούσαν την ιδιότητα του αντάρτη για τέτοιου είδους ενέργειες...

Στην 3η ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ (15-17 Σεπτέμβρη 1947) παίρνεται η απόφαση για μετατροπή του ΔΣΕ σε τακτικό στρατό.

Το Δεκέμβρη του '47 συγκροτείται η "Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση" με επικεφαλής το Μάρκο Βαφειάδη που ήταν και αρχιστράτηγος του ΔΣΕ.

Σε απελευθερωμένες περιοχές (κυρίως χωριά) λειτουργούσαν λαϊκά συμβούλια, λαϊκά δικαστήρια, υπηρεσίες, ιατρεία κ.λπ.. Η παράδοση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ συνεχίζεται. Λειτουργούσαν οι οργανώσεις του ΚΚΕ και κυρίως του σύμμαχου Αγροτικού Κόμματος (ΑΚΕ) και η "Δημοκρατική Νεολαία".

Η δράση του ΔΣΕ κλιμακώνεται. Στη Ρούμελη, χαρακτηριστική για τον ηρωισμό και την αντοχή της είναι η πορεία 1200 άοπλων μαχητών προς τη Μακεδονία για 42 μέρες μέσα σε αντίξοες φυσικές συνθήκες και επιθέσεις του στρατού. Στην Κεντρική Μακεδονία, γίνεται επίθεση στη Θεσσαλονίκη το Φλεβάρη του '48. Στην Πελοπόννησο, επίθεση και απελευθέρωση κρατουμένων στο Γύθειο, νικηφόρες μάχες στο Αίγιο και την Καλαμάτα το Φλεβάρη του '48. Η δράση εντείνεται στη Σάμο. Στη ΘεσσαλίαΌλυμπο ενώ ο μοναρχοφασιστικός στρατός υποχωρεί στην Ήπειρο το Μάρτη του '48. Τον ίδιο μήνα ο Δημοκρατικός Στρατός μπαίνει στην Ξάνθη. (Αλμυρός), σπάει ο κλοιός προς τον

Η κυβέρνηση αδυνατεί να "λύσει" το πρόβλημα "αντάρτικο". Οι αντιθέσεις και η "φαγωμάρα" στη Βουλή με αφορμή το πρόβλημα ανάμεσα στην κυβέρνηση "συνασπισμού" του "κεντρώου" Σοφούλη (Φιλελεύθεροι) και του δεξιού Τσαλδάρη (Λαϊκό Κόμμα) και στην "αντιπολίτευση" του "Γέρου" και Ζερβικών κατακαθιών, δημιουργούσαν έως και κρίσεις όπως π.χ. την παραίτηση όλων των Υπουργών στις 6 Μάη του '48.

Στο παιχνίδι έχουν για τα καλά μπει οι Αμερικάνοι, παίρνοντας τη σκυτάλη απ' τους Άγγλους (το 1947 άρχισε η εφαρμογή του "δόγματος Τρούμαν" και η βοήθεια των ιμπεριαλιστών για τη συντριβή των ανταρτών), ενώ οι ευχαριστίες στον Τρούμαν από κυβέρνηση-αντιπολίτευση αποτελούσαν... καθημερινό φαινόμενο.

Στο "Δελτίο του ΔΣΕ" (14 Φλεβάρη '48 ) αναφέρεται: "Άρχισαν χθες να συζητάνε στη Βουλή του Μπέβιν (Άγγλος "εργατικός" Υπουργός) για το ζήτημα της δημόσιας τάξης. Πρώτος μίλησε ο δολοφόνος Παπανδρέας. Αφού στην αρχή ευχαρίστησε τους ξένους και δήλωσε υποταγή σ' αυτούς, είπε πως η κυβέρνηση είναι ανίκανη ν' αντιμετωπίσει τους αντάρτες, γι' αυτό αίρει την εμπιστοσύνη του απ' την κυβέρνηση... Ο Κανελλόπουλος είπε πως ποτέ η Ελλάδα δεν πέρασε πιο κρίσιμη κατάσταση στην ιστορία της".

Από την άλλη, η τρομοκρατία συνεχίζεται ασταμάτητη. Έχει αρχίσει να λειτουργεί η Μακρόνησος και άλλοι τόποι εξορίας. Το Φλεβάρη του '48 γίνεται μαζική σφαγή στο Μακρονήσι καθοδηγούμενη από αμερικάνους επιτελείς. Η κατακραυγή ήταν μεγάλη τόσο στην Ελλάδα, όσο και στο εξωτερικό. Ταυτόχρονα ο Γκλίξμπουρκ απονέμει χάρη στους φυλακισμένους που είχαν καταδικαστεί ως συνεργάτες των Γερμανών, δοσίλογοι κ.λπ.

Το Μάη του '48, 2000 κρατούμενοι των φυλακών Αβέρωφ ξεκινούν απεργία πείνας.

Για την κατάσταση στην Ελλάδα, το Μάρτη του '48 στο ίδιο "Δελτίο" (14/3/48 ) αναφέρεται: "5.000 δημοκρατικοί δολοφονήθηκαν, 691 εκτελέστηκαν με απόφαση στρατοδικείων, 20.000 αγωνιστές της εθνικής αντίστασης βρίσκονται στις φυλακές, 8000 δημοκράτες εξορίστηκαν, 20.000 δημοκρατικοί φαντάροι κλείστηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, 485.000 αγρότες ξεσπιτώθηκαν, 62 εφημερίδες έκλεισαν, εκατοντάδες χωριά κάηκαν. Οι εργάτες ρίχτηκαν στην εξαθλίωση και το δικαίωμα της απεργίας απαγορεύτηκε".

Στην επαρχία δρούσαν οι λεγόμενοι ΜΑΥδες (ΜΑΥ: Μονάδες Αυτασφάλισης Υπαίθρου). Αυτοί ήταν "ένοπλοι πολίτες" βίαια στρατολογημένοι απ' την κυβέρνηση ενάντια στ' αντάρτικο. Παράλληλα με το χτύπημά τους απ' τον ΔΣΕ, η αμνηστία που δόθηκε απ' την Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση κατόρθωσε να "ουδετεροποιήσει" αρκετούς απ' αυτούς (όπως αναφέρει ο Μ. Πορφυρογένης στο περιοδικό "Δημοκρατικός Στρατός" Γενάρης '49).

Στις 10 Ιούνη '48 αρχίζει η πρώτη μάχη του Γράμμου. Ο κυβερνητικός στρατός ακολουθώντας το σχέδιο "Κορώνης" επιτίθεται με 100.000 άντρες.

Η ΚΕ του ΚΚΕ απευθύνει το κάλεσμα "όλοι στ' άρματα-όλα για τη νίκη". Στο κάλεσμα αυτό αναφέρεται: "Μαχητές... Συνεχίστε δέκα φορές πιο αποτελεσματικά το ηρωϊκό σας έργο. Χτυπάτε και σμπαραλιάζετε τις συγκεντρώσεις, τα μετόπισθεν, τις συγκοινωνίες, τις αποθήκες, τα κέντρα του εχθρού. Μην τους αφήνετε λεπτό ανάπαυσης και ησυχίας. Γίνετε ο βραχνάς και ο εφιάλτης τους... Ο Γράμμος θα τους τυλίξει σαν σάβανο και πάνω στην κορυφή του θα στήσουμε το φλάμπουρο της Νίκης, της Λαϊκής Δημοκρατίας". Υπόγραφαν: Ζαχαριάδης, Βαφειάδης, Ιωαννίδης, Μπαρζιώτας, Βλαντάς, Καραγιώργης, Γούσιας.

Στη μάχη αυτή που κράτησε 70 ημέρες, απ' τις πιο σοβαρές για τον ΔΣΕ, ο ΔΣΕ ακολούθησε την τακτική της "ενεργητικής άμυνας". Οι κυβερνητικές δυνάμεις, παρόλο που ήταν αριθμητικά υπέρτερες και με τη συμμετοχή νέου τύπου σχηματισμών -όπως τα νεοσύστατα Λ.Ο.Κ.- εκπαιδευμένους απ' τον νέο ουσιαστικό διοικητή, τον αμερικανό στρατηγό Βαν Φλητ, δεν κατόρθωσαν να απωθήσουν τους αντάρτες, όπως πίστευαν πως θα πετύχουν σε σύντομο χρονικό διάστημα και είχαν μεγάλες απώλειες. Αυτή ήταν μια νίκη του ΔΣΕ. Ακολουθεί ελιγμός του ΔΣΕ από το Γράμμο στο Βίτσι. Για τον ελιγμό αυτό ο Πολύδωρος Δανιηλίδης αναφέρει: "... Ο Έκτορας (Θ. Μακρίδης) κατάκρινε όλο αυτό το σχέδιο. Αν ήταν κάτι που μπορούσαν να κρατήσουν μ' όλες αυτές τις δυνάμεις που διέθεταν, ήταν ο Γράμμος. Δεν ήταν οι δυνάμεις μας τέτοιες που ναμπορέσουμε να κρατήσουμε και το Βίτσι και το Γράμμο".

Ενώ ο αγώνας του ΔΣΕ συνεχιζόταν σ' όλη την ηπειρωτική Ελλάδα, την Πελοπόννησο και πολλά νησιά (Χίος, Σάμος, Ικαρία, Κρήτη), τον Απρίλη του '49 γίνεται δεύτερος ελιγμός, από το Βίτσι, πάλι στο Γράμμο. Έχουν προηγηθεί η νικηφόρα επίθεση στο Μάλι-Μάδι (Σεπτέμβρης '48 ) και η ήττα στη Φλώρινα (Φλεβάρης '49). Τον Αύγουστο του '49 η Τιτοϊκή Γιουγκοσλαβία κλείνει τα σύνορά της για τους αντάρτες και τους "ξεκόβει" από τις εφεδρείες τους. Τον ίδιο μήνα οι κυβερνητικές δυνάμεις καταλαμβάνουν το Γράμμο και το Βίτσι, τα ηττημένα τμήματα του ΔΣΕ περνούν στην Αλβανία και η αντίστροφη μέτρηση έχει αρχίσει. Το Σεπτέμβρη συμπληρώθηκαν 50 χρόνια από την ήττα αυτή.

Ορισμένα στοιχεία για τον ΔΣΕ

Είναι χρήσιμο να αναφερθούν κάποια στοιχεία που δείχνουν τον επαναστατικό χαρακτήρα του στρατού αυτού -που καθοδηγούνταν από το τότε πραγματικά επαναστατικό ΚΚΕ.

Ο ΔΣΕ είχε σαν πυρήνα λειτουργίας του τη "δημοκρατική συνέλευση της διμοιρίας". Εκεί συζητιόνταν όλα τα ζητήματα και ο καθένας είχε λόγο. Η πειθαρχία που κυριαρχούσε, όσο αυστηρή κι αν ήταν, ήταν συνειδητή και στενά δεμένη με τις δημοκρατικές λειτουργίες. Η συνέλευση της διμοιρίας ήταν ανεξάρτητη απ' τη λειτουργία των κομματικών πυρήνων όσων μαχητών ήταν μέλη του ΚΚΕ.

Για την ενίσχυση της πολιτικής λειτουργίας πλάι στους στρατιωτικούς διοικητές των τμημάτων υπήρχαν οι Πολιτικοί Επίτροποι, κύριοι υπεύθυνοι της πολιτικής δουλειάς (κάτι αντίστοιχο συνέβαινε και στον ΕΛΑΣ).

Η πολιτική δουλειά φαινόταν κι από τα υλικά που διακινούνταν, όπως η 15ήμερη εφημερίδα "Εξόρμηση", όργανο του Γενικού Αρχηγείου, το περιοδικό "Δημοκρατικός Στρατός" (1948-49), τα 25.000 καθημερινά φύλλα του "Δελτίου του ΔΣΕ", που κυκλοφορούσαν πανελλαδικά, τα διάφορα βιβλία και μπροσούρες (67 εκδόθηκαν το 1948 ). Εκπομπές γίνονταν βέβαια συνεχώς κι απ' το ραδιοσταθμό "Ελεύθερη Ελλάδα".

Χαρακτηριστικό επίσης που αξίζει ν' αναφερθεί ήταν η συμμετοχή των γυναικών.

Οι γυναίκες στον ΔΣΕ υπολογίζονται γύρω στις 4.500 και σε μάχιμες θέσεις και όχι "βοηθητικές". Και οι στόχοι ήταν για ακόμη μεγαλύτερη στρατολόγηση.

Επίλογος

Το μεγάλο ερώτημα των αιτιών της ήττας εξακολουθεί να βαραίνει. Δεν είναι σκοπός αυτού του άρθρου να δώσει τις απαντήσεις που αντιστοιχούν μόνο σε ένα ισχυρό και επαναστατικό κομμουνιστικό κίνημα. Υπάρχουν πάμπολλες μαρτυρίες αγωνιστών από "απλούς" μέχρι "επιφανείς". Επίσημα απ' το τότε ΚΚΕ, οι βασικότεροι λόγοι της ήττας αποδόθηκαν στην "Τιτοϊκή μπαμπεσιά" (που σαφώς υπήρξε) ή στον οπορτουνισμό του Βαφειάδη (που κι αυτός σαφώς υπήρξε). Ο Βαφειάδης καθαιρέθηκε από ηγέτης του ΔΣΕ και της Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης, στα τέλη του '48. Η στάση του κρίθηκε από αντι-συντροφική έως ηττοπαθής. Από "σπάσιμο" λόγω αναμονής εύκολης νίκης έως συνειδητό πολιτικό οπορτουνισμό. Η μετέπειτα ωραιοποίηση, απ' τη μεριά του, του ΠΑΣΟΚ και των δύο ψευτοΚΚΕ ενίσχυαν παραπέρα τις κρίσεις αυτές. Ωστόσο, θα ήταν "απλοϊκό" ν' αποδοθεί η ήττα μόνο σ' αυτά. Θα μπορούσαν να μπουν ερωτήματα ακόμα και για την ανάδειξη του Βαφειάδη σε τέτοιας βαρύτητας θέσεις, ερωτήματα για το "πρόβλημα των στελεχών", ερωτήματα για το ότι ενώ τα λαϊκά ερείσματα ήταν ισχυρά οι "εφεδρείες" χώλαιναν, ερωτήματα για το τι αναμενόταν (αν αναμενόταν) σα βοήθεια "απ' έξω" (Λαϊκές Δημοκρατίες κ.λπ.). Πέρα από λάθη τακτικής, λάθος εκτιμήσεις κ.λπ. που πολλές φορές αποδείχτηκαν "μοιραία". Σίγουρα όλα αυτά δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την "ζωντανή" ιστορική ανάλυση.

Σήμερα, 60 χρόνια μετά την ήττα, η αμερικανοκρατία και ο ιμπεριαλισμός συνεχίζουν το δολοφονικό τους έργο. Δίπλα στις επεμβάσεις των ιμπεριαλιστών σε πολλές χώρες, τον αμερικανονατοϊκό κλοιό, την πολύπλευρη καταπίεση του δικού μας λαού, υπάρχει η αντίσταση στη χώρα μας κι αλλού. Από Τουρκία ως Φιλιππίνες οι λαοί παλεύουν αλλού ένοπλα και αλλού "άοπλα" μα πάντα "πεισματάρικα".

Το μέλλον θα δικαιώσει τον αγώνα του λαού μας, απ' τον ΕΛΑΣ ως τον ΔΣΕ κι απ' τη χούντα του '67 ως τα σήμερα, όσο κόπο, θυσίες ή και αίμα κι αν έχει.

Εδώ τελειώνει το αφιέρωμά μου.

Επιμέλεια Ύλης:  DIMNEZ